Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
,

Λιθιά Καστοριάς: Το χωριό με τους Ναούς του 18ου αιώνα και την “Κόλεντα”

Οι ιστορικοί ναοί, τα έθιμα και η φιλοξενία των κατοίκων συνεχίζουν να αναδεικνύουν το χωριό

Στην καρδιά της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς, η Λιθιά αποτελεί ένα ορεινό χωριό με ιδιαίτερη ιστορική, πολιτιστική και φυσική αξία. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 760 μέτρων, σε απόσταση 19 χιλιομέτρων ανατολικά της πόλης της Καστοριάς. Στο παρελθόν, ήταν γνωστή με την ονομασία “Κομανίτσοβον”, όπως αναγράφεται στο ΦΕΚ 259Α της 29ης Δεκεμβρίου 1918, ενώ αργότερα, το 1926 το χωριό μετονομάστηκε σε Λιθιά, σύμφωνα με το ΦΕΚ 413Α/1926.

Το χωριό περιβάλλεται από δάση βελανιδιάς και οξιάς, ενώ προσφέρει πανοραμική θέα προς τα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας και τη λίμνη της Καστοριάς. Λόγω του ευρύτερου περιβάλλοντος, η τοπική οικονομία βασίζεται στη γεωργία και την κτηνοτροφία, οι οποίες αποτελούν τις κύριες επαγγελματικές δραστηριότητες των κατοίκων και τον σημαντικότερο παραγωγικό πυλώνα της περιοχής. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός της ανέρχεται σε 210 κατοίκους.

Μέσα στο καταπράσινο φυσικό τοπίο της Λιθιάς διατηρείται το πέτρινο τοξωτό γεφύρι, γνωστό με την ονομασία “Μόστος”. Κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από πέτρα, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της παραδοσιακής λαϊκής αρχιτεκτονικής και αναδεικνύει την αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Το γεφύρι κατασκευάστηκε από γεφυροποιούς του παρελθόντος, με σκοπό να διευκολύνει τη διέλευση των κατοίκων πάνω από το ρέμα και να εξυπηρετεί τις καθημερινές τους μετακινήσεις.

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Λιθιάς είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου, που χρονολογείται στο 1783. Σύμφωνα με την τοπική προφορική παράδοση, ο ναός οικοδομήθηκε μέσα σε μία μόνο νύχτα, όπως επέβαλλε το εθιμικό δίκαιο της Οθωμανικής περιόδου για την ανέγερση χριστιανικών ναών. Πρόκειται για έναν πετρόκτιστο ναό που ακολουθεί τον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης βασιλικής. Στο εσωτερικό του φυλάσσονται φορητές εικόνες του 18ου και 19ου αιώνα, καθώς και νεότερες τοιχογραφίες. Από τις τοιχογραφίες αυτές, ιδιαίτερη σημασία έχουν τρεις, που βρίσκονται γύρω από την κεντρική είσοδο του ναού και απεικονίζονται σε όρθιοι και αντικριστοί οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Σπάνια θεωρείται και η αγιογραφία του Δικαίου και Προφήτη Βαρούχ, που σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, προανήγγειλε την ενανθρώπηση του Ιησού Χριστού περίπου έξι αιώνες πριν από τη γέννησή Του. Ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου κηρύχθηκε το 1996 ιστορικό διατηρητέο μνημείο. αναγνωρίζοντας την ιστορική, αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική του αξία.

Ακόμη, σημαντικός είναι και ο Ιερός Ναός της Αγίας Παρασκευής, που θεμελιώθηκε το 1830 και ανακατασκευάστηκε το 1959 και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Λιθιάς. Σε μικρή απόσταση βόρεια του ναού βρίσκεται το αγίασμα της Ζωοδόχου Πηγής. Κατά το παρελθόν, στον χώρο του αγιάσματος πραγματοποιούνταν ημερήσιο πανηγύρι την Παρασκευή της Διακαινησίμου, ημέρα εορτασμού της Ζωοδόχου Πηγής, με παραδοσιακή μουσική, χορούς και εορταστικές εκδηλώσεις.

Στις 26 Ιουλίου, οι κάτοικοι του χωριού τιμούν τη μνήμη της Αγίας Παρασκευής με πανηγυρικές θρησκευτικές εκδηλώσεις, διατηρώντας ένα έθιμο που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Στο παρελθόν, πολλοί πιστοί συνήθιζαν να διανυκτερεύουν στον ναό την παραμονή της εορτής, μεταφέροντας από τα σπίτια τους τα απαραίτητα στρωσίδια. Επιπλέον, αρκετοί απόδημοι και καταγόμενοι από τη Λιθιά προσέφεραν “πεντάρτους” ή “ύψωμα” προς τιμήν της Αγίας, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, με την προσδοκία υγείας και ευημερίας.

Στη κεντρική πλατεία του χωριού διατηρείται το ιστορικό καφενείο, που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο κοινωνικής συνάντησης τόσο για τους κατοίκους, όσο και για τους επισκέπτες. Προσφέρει παραδοσιακούς μεζέδες και τοπικές γεύσεις, αξιοποιώντας παραδοσιακά προϊόντα, με σεβασμό στην τοπική γαστρονομική παράδοση.

Το έθιμο της Κόλεντας

Ένα από τα σημαντικότερα έθιμα της Λιθιάς είναι η “Κόλεντα”, η οποία πραγματοποιείται κάθε χρόνο τα μεσάνυχτα της 23ης Δεκεμβρίου. Το έθιμο διατηρείται μέχρι σήμερα και συμμετέχουν σε αυτό κάτοικοι όλων των ηλικιών, συμβάλλοντας στη διατήρηση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η προετοιμασία για την Κόλεντα ξεκινά αρκετούς μήνες νωρίτερα, καθώς οι νεότεροι κάθε γειτονιάς αναλαμβάνουν τη συλλογή των απαραίτητων υλικών, όπως ξύλα, κλαδιά και καλάμια, για την κατασκευή φωτιάς. Το τελικό στήσιμο πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας της 23ης Δεκεμβρίου, ενώ οι φωτιές ανάβουν τα μεσάνυχτα. Στο παρελθόν, η προετοιμασία συνοδευόταν από ένα ιδιαίτερο στοιχείο ανταγωνισμού, με τις ομάδες να φυλούν τα ξύλα τους καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, προκειμένου να αποτρέψουν την κλοπή τους από αντίπαλες παρέες. Η πράξη αυτή θεωρούνταν αναπόσπαστο μέρος του εθίμου και ενίσχυε το κλίμα συναγωνισμού και γιορτής.

Στο τέλος, επικρατούσε η παρέα που κατάφερνε να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη φωτιά, ενώ οι παρευρισκόμενοι πανηγύριζαν, φωνάζοντας “Κόλεντα μπάμπω Κόλεντα”. Η γιορτή συνοδεύεται από άφθονο κρασί, παραδοσιακούς τοπικούς μεζέδες και τους ήχους χάλκινης μουσικής, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα χαράς και συλλογικότητας.

Η Λιθιά Καστοριάς αποτελεί έναν τόπο όπου η ιστορία, η παράδοση και η φυσική ομορφιά συνυπάρχουν αρμονικά. Τα θρησκευτικά σημεία, τα έθιμα και οι πολιτιστικές αξίες διατηρούνται μέχρι σήμερα κι αποτελούν ζωντανές μαρτυρίες της πορείας του χωριού στον χρόνο. Η ανάδειξη και η προστασία αυτής της κληρονομιάς συμβάλλουν στη διατήρηση της ταυτότητας της Λιθιάς και στη μεταφορά της στις επόμενες γενιές, ώστε ο τόπος να συνεχίσει να αποτελεί σημείο αναφοράς για την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής.

Πληροφορίες από τον Πρόεδρος του Συλλόγου, κ. Νίκο Τζελέπη

  • Τεύχος 41 – Μάϊος 2026

    Τεύχος 41 – Μάϊος 2026

Τελευταία άρθρα