Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
,

Δέκα στοιχεία της παράδοσης προστέθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Έθιμα, τέχνη και χορός από κάθε γωνιά της Ελλάδας καταγράφονται και περνούν από γενιά σε γενιά

Από τις λιτανείες και τα πανηγύρια μέχρι τους παραδοσιακούς χορούς, τα τοπικά εδέσματα και τα έθιμα που συνοδεύουν σημαντικές στιγμές του χρόνου, η Ελλάδα διατηρεί έναν πλούτο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς που περνά από γενιά σε γενιά. Δέκα ακόμη παραδόσεις από διαφορετικές γωνιές της χώρας έρχονται να προστεθούν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, καταγράφοντας πρακτικές και γνώσεις που εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας των τοπικών κοινωνιών.

Στη νέα εγγραφή περιλαμβάνονται έθιμα από τη Μεσσηνία, τη Ρόδο, την Κοζάνη, την Εύβοια, τον Έβρο, τις Σέρρες, τα Ιωάννινα, την Καρδίτσα, τη Ροδόπη και την Καστοριά. Πρόκειται για παραδόσεις με διαφορετική προέλευση και χαρακτήρα, οι οποίες, παρά τις αλλαγές που έχουν σημειωθεί στον τρόπο ζωής, συνεχίζουν να διατηρούν τη θέση τους στη συλλογική μνήμη.

Όπως αναφέρει το υπουργείο Πολιτισμού, με τις δέκα νέες εγγραφές το Εθνικό Ευρετήριο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία. Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εφαρμογής της Σύμβασης της UNESCO του 2003 για τη διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με τη συμμετοχή της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και του αρμόδιου συμβουλίου.

Η Λιτανεία της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας

Κάθε χρόνο, τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμβρίου, πραγματοποιείται η λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας. Σύμφωνα με την παράδοση, το έθιμο συνδέεται με τη σωτηρία των κατοίκων της περιοχής από λοιμό κατά τον 17ο ή 18ο αιώνα.

Η πομπή καλύπτει περίπου 20 χιλιόμετρα και πραγματοποιείται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Η κάθοδος ξεκινά περίπου στη 1 μετά τα μεσάνυχτα από την Ιερά Μονή Βουλκάνου και ολοκληρώνεται γύρω στις 10 το πρωί στη Μεσσήνη. Εκεί η εικόνα παραδίδεται στον Μητροπολίτη Μεσσηνίας. Ακολουθεί λιτάνευση στους δρόμους της πόλης και η ενθρόνιση της εικόνας στο Μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής. Στη συνέχεια ξεκινά το ιστορικό εμπορικό πανηγύρι, διάρκειας εννέα ημερών.

Η Κουλουρία του Αρχαγγέλου Ρόδου

Η κουλουρία αποτελεί ένα παραδοσιακό τοπικό ζυμαρικό του Αρχαγγέλου Ρόδου και έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο γαμήλιο τραπέζι, καθώς σερβίρεται ως πρώτο πιάτο.

Η προετοιμασία της ξεκινά αρκετές ημέρες πριν από τον γάμο, όταν οι γυναίκες της οικογένειας συγκεντρώνονται στο σπίτι της νύφης, πλάθουν την κουλουρία και συνοδεύουν τη διαδικασία με τραγούδια και ευχές. Στη συνέχεια το ζυμαρικό απλώνεται σε πανιά στις ταράτσες για να στεγνώσει. Την ημέρα του γάμου μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια με ζωμό κρέατος και σερβίρεται με λίγο τριμμένο τυρί.

Η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας

Η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας αποτελεί ένα σύνολο παραδοσιακών γνώσεων και δεξιοτήτων που αφορούν τη λατόμευση, την επεξεργασία και τη δόμηση της πέτρας. Πρόκειται για παράδοση των μαστοροχωρίων του Βοΐου Κοζάνης, τα οποία ανέδειξαν σημαντικούς τεχνίτες. Η τέχνη εξακολουθεί να ασκείται μέχρι σήμερα από τους λίγους εναπομείναντες μαστόρους στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό. Παράλληλα, παραμένει ζωντανή μέσα από τα έργα που έχουν δημιουργηθεί στην περιοχή, αλλά και μέσα από αφηγήσεις, τραγούδια και τοπικά πολιτιστικά δρώμενα.

Ο Καβοντορίτικος χορός

Ο Καβοντορίτικος είναι ένας χαρακτηριστικός παραδοσιακός χορός της Νότιας Εύβοιας και ειδικότερα του Καβοντόρου και της Καρυστίας. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες της περιοχής, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν αρβανίτικη καταγωγή.

Η χαρακτηριστική του μελωδία αποδίδεται με όργανα όπως το βιολί, το λαούτο, η τσαμπούνα, το τουμπί, η καβοντορίτικη λύρα και το φύλλο. Πρόκειται για έναν λιτό χορό, που μπορεί να συνοδεύεται είτε από οργανική μουσική είτε από τραγούδι με ελληνικό ή αρβανίτικο στίχο.

Το “Κόλι” της Καβύλης Έβρου

Το “Κόλι” είναι ένα παραδοσιακό ανδρικό δρώμενο του Δωδεκαημέρου που πραγματοποιείται στην Καβύλη Έβρου στις 24 και 25 Δεκεμβρίου. Οι νέοι του χωριού τραγουδούν τα παραδοσιακά κάλαντα, συνοδεύοντάς τα με μουσικά όργανα. Το έθιμο συνδέεται με ευχές για καλοτυχία, ευημερία και καλή συγκομιδή.

Οι Λαζαρίνες της Λιβαδιάς Σερρών

Το Σάββατο του Λαζάρου, νεαρά κορίτσια φορούν παραδοσιακές νυφιάτικες φορεσιές και επισκέπτονται ομαδικά τα σπίτια του χωριού. Εκεί τραγουδούν παινέματα για το πρωτότοκο παιδί κάθε οικογένειας. Μαζί τους βρίσκονται αγόρια που κρατούν ανθοστολισμένα καλάθια. Η αρχηγός κάθε ομάδας, η “Μπογιάντσος”, παίρνει το φιλοδώρημα από τη νοικοκυρά, η οποία τοποθετεί στο καλάθι αλεύρι και αυγά. Στη συνέχεια αφήνει ένα κόσκινο να πέσει, από τον τρόπο με τον οποίο αυτό θα προσγειωθεί να θεωρείται ότι προκύπτουν σημάδια για την αποδοτικότητα της σοδειάς. Την Κυριακή των Βαΐων οι Λαζαρίνες ρίχνουν τα βάγια τους στο ποτάμι. Εκείνη της οποίας το βάι θα παρασυρθεί πιο μακριά αναδεικνύεται σε «κουμπάρα» και παραθέτει τραπέζι στις υπόλοιπες την ημέρα του Πάσχα.

Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες

Στις 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, μετά τη λειτουργία στο μικρό εκκλησάκι που βρίσκεται έξω από τους Καλαρρύτες Ιωαννίνων, ακολουθεί γλέντι στην περιοχή «Λιβάδι». Το ναΐδριο βρίσκεται μέσα σε σπηλιά, σε υψόμετρο περίπου 1.740 μέτρων και σε απόσταση έξι χιλιομέτρων από το χωριό. Το βράδυ οι εορτασμοί μεταφέρονται στην πλατεία των Καλαρρυτών. Το έθιμο συνδέεται από τους κατοίκους με θαύμα της Αγίας Παρασκευής και με τη σωτηρία και τον πολλαπλασιασμό ενός κοπαδιού. Παράλληλα, διατηρεί ζωντανή τη μνήμη της μετακινούμενης κτηνοτροφίας και του ποιμενικού τρόπου ζωής που αποτέλεσε για χρόνια βασικό στοιχείο της τοπικής κοινωνίας.

Τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας

Το Σεργιάνι είναι τελετουργικός γυναικείος χορός των Καραγκούνηδων της Κρανιάς Καρδίτσας. Πραγματοποιείται τις Απόκριες και το Πάσχα χωρίς μουσικά όργανα, καθώς οι γυναίκες χορεύουν τραγουδώντας συλλογικά. Στο παρελθόν αποτελούσε μία από τις ελάχιστες μορφές δημόσιας έκφρασης των γυναικών στην τοπική κοινωνία. Σήμερα εξακολουθεί να διατηρείται και να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές, αποτελώντας στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής.

Τα “Καλογιάννια” των Σαρακατσάνων

Στις 24 Ιουνίου κάθε χρόνο πραγματοποιείται στον υπαίθριο Παραδοσιακό Μουσειακό Οικισμό των Σαρακατσάνων στη Ροδόπη η δημόσια αναπαράσταση των «Καλογιάννιων».

Πρόκειται για τελετουργία λαϊκής λατρείας προς τιμήν του Ιωάννη του Προδρόμου. Το έθιμο συνδέεται με τους Σαρακατσάνους της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, οι οποίοι στο παρελθόν μετακινούνταν εποχικά σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Η Ροδάνη στο Απόζαρι Καστοριάς

Στη συνοικία Απόζαρι της Καστοριάς διατηρείται ένα ιδιαίτερο πασχαλινό έθιμο με επίκεντρο τη ροδάνη. Πρόκειται για μια ξύλινη, χειροποίητη κατασκευή που θυμίζει περιστρεφόμενη κούνια με καθίσματα και τοποθετείται στην κεντρική πλατεία της συνοικίας. Το “γύρισμα” της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, διακόπτεται τη Μεγάλη Παρασκευή, συνεχίζεται το Μεγάλο Σάββατο και ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά. Τα τελευταία χρόνια η λειτουργία της παρατείνεται για περίπου δύο ακόμη εβδομάδες. Στα καθίσματα ανεβαίνουν μικροί και μεγάλοι, τόσο κάτοικοι του Απόζαρι όσο και επισκέπτες, διατηρώντας έτσι ένα παλιό πασχαλινό έθιμο ζωντανό μέσα στη σύγχρονη ζωή της συνοικίας.

Από τα ορεινά χωριά της Ηπείρου και της Μακεδονίας μέχρι τη Ρόδο, την Εύβοια, τον Έβρο και τη Θεσσαλία, οι νέες εγγραφές αποτυπώνουν την πολυμορφία της ελληνικής παράδοσης.

Η ένταξή τους στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποτελεί μια ακόμη καταγραφή αυτής της πολιτιστικής συνέχειας, με τις τοπικές κοινωνίες να παραμένουν βασικοί φορείς της διατήρησης και της μετάδοσής της στη σύγχρονη Ελλάδα.

Πηγή

  • Τεύχος 44 – Αύγουστος 2026

    Τεύχος 44 – Αύγουστος 2026

Τελευταία άρθρα