Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
,

«Η μάχη της Αμφίπολης» του Γιάννη Ρίτσου και το διαχρονικό της μήνυμα

Το ποίημα του μεγάλου ‘Ελληνα ποιητή που μετατρέπει το ιστορικό γεγονός σε διαχρονικό στοχασμό

Ο Γιάννης Ρίτσος (1909 – 1990) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ‘Ελληνες ποιητές, με διεθνή φήμη και ακτινοβολία. Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από βαθύ στοχασμό, ιστορική μνήμη και ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα.

Το παρακάτω ποίημα ανήκει στη συλλογή «Επαναλήψεις. Σειρά δεύτερη» (1968) και αναφέρεται στην ιστορική μάχη της Αμφίπολης. Η μάχη της Αμφίπολης συνέβη κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, το 422 π.Χ., και αντίπαλοι ήταν οι Αθηναίοι, υπό το στρατηγό Κλέωνα, και οι Σπαρτιάτες, υπό το στρατηγό Βρασίδα.

Στο ποίημα αποτυπώνεται το ιστορικό σκηνικό της μάχης, μέσα από την οπτική ενός απλού Αθηναίου στρατιώτη, ο οποίος παρουσιάζεται ως θύμα των πολιτικών φιλοδοξιών και του ανταγωνισμού των ισχυρών δυνάμεων της εποχής.

«Η μάχη της Αμφίπολης»

Εκεί ’ταν, στην Αμφίπολη, η αρχή του τέλους.

Πολύ επάνω το πήραμε,πολύ πιστέψαμε στο δίκιο μας και στη μεγάλη υπεροχή μας
πνευματική και υλική.

Διαδοχικά, συφερτικές προσφορές αρνηθήκαμε,
με περιφρόνηση απορρίψαμε προτάσεις συνθήκης ευνοϊκότατες.

Διόλουδε λογαριάσαμε τις μυστικές προετοιμασίες της Σπάρτης και τα απρόοπτα
κι εκείνα, τα όποια, ποσοστά της Μοίρας, όπως λέμε.
Ο Κλέωνας, αν κι είδε το Βρασίδα, από ψηλά, να κατεβαίνει απ’ τα Κερδύλλια,

αν κι είδε και μες στην πολιτεία να προσφέρουν σπονδές στο ναό της Αθηνάς,

δεν κακόβαλε.

Κι όταν μαντατοφόροι τον προφτάσαν, λέγοντάς του πως είδαν με τα μάτια τους
χιλιάδες πόδια αλόγων και ανθρώπων κάτω απ’ τις θράκιες πύλες
που ετοιμάζονταν για έξοδο, – τίποτα πια δεν μπορούσε ν’ αποτρέψει.
Ήταν αργά για επίθεση, αργά και για υποχώρηση.

Κι όπως κατέβαινε με βιάση,
ένας Μυρκίνιος πελταστής τον άφησε στον τόπο.
Μες στην σύγχυσή μας
μήτε και που τον κλάψαμε – τί να τον κλάψεις; (για δικούς τους λόγους,
για τις προσωπικές φιλοδοξίες τους, πάντα εμείς την πληρώνουμε).
Ο Βρασίδας, πριν κλείσει τα μάτια του κι αυτός,

πρόφτασε κι είδε απ’ το φορείο του, βαριά τραυματισμένος,
κάτω στο λιόλουστο κάμπο, το στρατό του να γυμνώνει τους νεκρούς μας,
κι εμπρός στις πύλες της Αμφίπολης, το τρόπαιο της νίκης του να στήνουν.

Λέρος, 21.III.68

Το διαχρονικό μήνυμα του ποιήματος

Στο ποίημα, ο Γιάννης Ρίτσος χρησιμοποιεί μια λιτή αλλά ιδιαίτερα δυνατή γλώσσα, με έντονες εικόνες και συναισθηματικό βάθος. Η αφήγηση έχει χαρακτήρα προσωπικής μαρτυρίας, γεγονός που κάνει το ιστορικό γεγονός να φαίνεται πιο άμεσο και ανθρώπινο, ενώ ταυτόχρονα αποδίδει το κλίμα σύγχυσης και φόβου που επικρατεί στο πεδίο της μάχης.

Παράλληλα, το ιστορικό πλαίσιο λειτουργεί ως αφετηρία για βαθύτερο προβληματισμό γύρω από την εξουσία και την πολιτική. Μέσα από την οπτική του στρατιώτη, η ιστορία δεν παρουσιάζεται μόνο ως αφήγηση γεγονότων, αλλά ως εμπειρία που βιώνουν οι απλοί άνθρωποι. Με αυτόν τον τρόπο, ο Ρίτσος μετατρέπει ένα γεγονός της αρχαιότητας σε ένα διαχρονικό μήνυμα για την ανθρώπινη κοινωνία και τις ευθύνες της πολιτικής εξουσίας.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικός είναι ο στίχος: «για δικούς τους λόγους, για τις προσωπικές φιλοδοξίες τους, πάντα εμείς την πληρώνουμε». Εδώ συμπυκνώνεται η πικρία και η αγανάκτηση του απλού ανθρώπου, που καταλαβαίνει πως οι απλοί άνθρωποι είναι εκείνοι που υφίστανται, πάντοτε, τις συνέπειες των αποφάσεων και των επιδιώξεων της εξουσίας.

Οι πληγές των πολλών, πάντα θα μαρτυρούν τα αμαρτήματα των λίγων.

Πηγή: greeklanguage.gr
Γιάννης Ρίτσος. 1972. Πέτρες. Επαναλήψεις. Κιγκλίδωμα. Αθήνα: Κέδρος. Και στον συγκεντρωτικό τόμο: Γιάννης Ρίτσος. [1989] 1998. Ποιήματα Ι΄ (1963-1972). 2η έκδ. Αθήνα: Κέδρος.

  • Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

    Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

Τελευταία άρθρα