Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

,

Ντερβένες, το αποκριάτικο έθιμο των χωριών του Παγγαίου

Το έθιμο των “Ντερβένων” αποτελεί λαογραφικό στοιχείο των χωριών του Παγγαίου και αναβιώνει μέχρι και σήμερα.

Στα χωριά του Παγγαίου, η Κυριακή της Αποκριάς ζωντανεύει με τις “Ντερβένες”. Οι φλόγες της μεγάλης φωτιάς χορεύουν στον αέρα, ενώ οι κάτοικοι τραγουδούν και γιορτάζουν γύρω τους, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων. Ένα λαογραφικό έθιμο που συνδέει την κοινότητα με τις ρίζες της, συμβολίζοντας τον καθαρμό, την αναγέννηση και τη χαρά της Αποκριάς.

Με το πέρασμα των χρόνων πολλά ειδωλολατρικά στοιχεία μεταφέρθηκαν στο Χριστιανισμό, ως μέρος της λαϊκής παράδοσης ενός τόπου, αφομοιώθηκαν και συνδέθηκαν με τις χριστιανικές γιορτές. Οι Ντερβένες, δηλαδή οι μεγάλες φωτιές, είναι ένα από αυτά. Αποτελεί παλιό προχριστιανικό έθιμο με βαθιές ρίζες στην παράδοση, που ανάγονται στην πυρολατρεία των αρχαίων χρόνων.

Ιστορικά, οι προετοιμασίες για τη μεγαλύτερη παραδοσιακή γιορτή του χωριού διαρκούσαν πολλές ημέρες. Στην Πρώτη Σερρών, το έθιμο δεν περιοριζόταν σε ένα μόνο σημείο, αλλά ζωντάνευε σε κάθε γειτονιά, με κάθε μαχαλά να ετοιμάζει τη δική του «Ντερβένα», σε μια άτυπη αλλά γεμάτη κέφι και περηφάνια άμιλλα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αναλάμβαναν εθελοντικά το κόψιμο και τη μεταφορά κλαδιών από τις πλαγιές του Παγγαίου, ενώ οι μικρότεροι επιδίδονταν στα «κλαδοκλεψίματα» και τα «κλαδοκουβαλήματα», ώστε η δική τους φωτιά να ξεπεράσει εκείνες των άλλων μαχαλάδων.

Το έθιμο της Ντερβένας δεν περιορίζεται μόνο στην Πρώτη. Και σε άλλα χωριά του Παγγαίου, όπως το Ροδολίβος και η Μεσολακκιά, οι φωτιές ανάβουν κάθε χρόνο, συγκεντρώνοντας κατοίκους και επισκέπτες γύρω από την ίδια ζωντανή παράδοση.

Χαρακτηριστικό-συμβολικό για την “Ντερβένα” είναι το παρακάτω τετράστιχο, που τραγουδούσαν τα παιδιά, γύρω από την αναμμένη φωτιά στις πλατείες του χωριού:

Τις τρανές τις Απόκριες

που ανάβουν τα κλαδιά

αποκρέβουν το τυρί

ώσπου να ‘ρθει η Λαμπρή.

Στη σύγχρονη εποχή το έθιμο των “Ντερβένων” έχει διπλό συμβολισμό, από την μία συνδέεται με την φωτιά που ζεσταίνει τις καρδιές των ανθρώπων και από την άλλη φέρνει την κάθαρση της ψυχής από μίση, πάθη, κακία και αμαρτίες, καθώς και την αναγέννηση του ανθρώπου από τις στάχτες, που αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη στην περίοδο της προσευχής και της νηστείας, που αρχίζει την επόμενη μέρα, την Καθαρά Δευτέρα.

Το έθιμο της “Ντερβένας” αποτελεί λαογραφικό στοιχείο των χωριών του Παγγαίου και πραγματοποιείται μέχρι και σήμερα. Πλήθος κατοίκων και επισκεπτών συρρέουν, πιο συγκεκριμένα, στο χωριό Πρώτη Σερρών για την αναβίωση του εθίμου, καθώς και για το γλέντι που ακολουθεί με την συνοδεία παραδοσιακών μουσικών οργάνων, γευστικών τοπικών εδεσμάτων, κρασιού και ρακής από τα “ρακοκάζανα” του χωριού.

Οι “Ντερβένες” δεν σβήνουν ποτέ στο χωριό, συνεχίζουν να ζεσταίνουν τις καρδιές των κατοίκων, κρατώντας ζωντανή την παράδοση, τη χαρά και το πνεύμα της Αποκριάς για γενιές ολόκληρες.

Με πληροφορίες από το βιβλίο: Ιστορία της Πρώτης Σερρών, Ευγενίδης Ηρακλής

  • Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

    Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

Τελευταία άρθρα