Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

,

Σαν σήμερα 02/03 στο χωριό Εξάμπελα

Με αφορμή την επέτειο θανάτου του Νικόλαου Τσελεμεντέ, ανακαλύπτουμε το έργο του και τον τόπο καταγωγής του, τα Εξάμπελα Σίφνου.

Στις 2 Μαρτίου 1958 έφυγε από την ζωή ο Νικόλαος Τσελεμεντές, ο άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με την οργάνωση και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κουζίνας, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που επηρέασε γενιές νοικοκυρών και επαγγελματιών μαγείρων. Αν και έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 80 ετών, η παρουσία του παραμένει ζωντανή, καθώς το όνομά του εξακολουθεί να αποτελεί συνώνυμο του βιβλίου μαγειρικής και της μαγειρικής αυθεντίας στην Ελλάδα.

Ο Νικόλαος Τσελεμεντές υπήρξε κορυφαίος Έλληνας αρχιμάγειρας και δάσκαλος της μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής, το όνομα του οποίου ταυτίστηκε με τους οδηγούς μαγειρικής στην Ελλάδα. Το έργο του “Οδηγός Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής”, που πρωτοεκδόθηκε το 1926, θεωρείται σταθμός, καθώς, όπως έγραψε ο ακαδημαϊκός Σπύρος Μελάς, “έσπρωξε την ελληνική κατσαρόλα στο σύγχρονο πολιτισμό”.

Πιο συγκεκριμένα, γεννήθηκε το 1878 στον ορεινό οικισμό Εξάμπελα της Σίφνου και μεγάλωσε στην Αθήνα. Ξεκίνησε ως εργαζόμενος σε συμβολαιογραφείο, όμως σύντομα στράφηκε στη μαγειρική, δουλεύοντας στο εστιατόριο του θείου του. Αργότερα, σπούδασε για έναν χρόνο στη Βιέννη και στη συνέχεια εργάστηκε ως σεφ σε πρεσβείες. Το 1910 άρχισε να εκδίδει το περιοδικό “Οδηγός Μαγειρικής”, που περιλάμβανε συνταγές, διατροφικές συμβουλές και στοιχεία από τη διεθνή κουζίνα και το 1920 μετέβη στην Αμερική, όπου εργάστηκε σε πολυτελή εστιατόρια και συνέχισε ανώτερες σπουδές στη μαγειρική, τη ζαχαροπλαστική και τη διαιτολογία.

Ο πρώτος ολοκληρωμένος ελληνικός οδηγός μαγειρικής, εκδόθηκε το 1926, γνώρισε μεγάλη επιτυχία και επανεκδόθηκε πάνω από δεκαπέντε φορές τις επόμενες δεκαετίες. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, ίδρυσε σχολή μαγειρικής, ενώ το 1950 δημοσίευσε στα αγγλικά το βιβλίο “Greek Cookery”. Επηρεασμένος από τη γαλλική κουζίνα, εκσυγχρόνισε την ελληνική γαστρονομία, εισάγοντας παρασκευές όπως η μπεσαμέλ, η μπουγιαμπέσα και τα πιροσκί, γεγονός που προκάλεσε και επικρίσεις περί “νόθευσης” της παράδοσης.

Τα Εξάμπελα

Τα Εξάμπελα της Σίφνου είναι ένας παραδοσιακός οικισμός με βαθιές ρίζες στην ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού. Ανάμεσα στις σημαντικές προσωπικότητες που ανέδειξε το χωριό ξεχωρίζει ο Νικόλαος Τσελεμεντές, ο άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με τη σύγχρονη ελληνική μαγειρική.

Το τοπωνύμιο Εξάμπελα απαντά και ως Αξάμπελα, Ξάμπελα ή Ξάμπελο, που σημαίνει τα εγκαταλειμμένα, ξερά αμπέλια που μετατράπηκαν σε χωράφια. Ακόμη, προσφωνείται και με την ονομασία “Ξάνεμα”, δηλώνοντας την έκθεση του οικισμού στους ανέμους, όπως μαρτυρούν και οι “Αράδες”, οι σειρές των παλιών ανεμόμυλων στην είσοδο του χωριού.

Τα Εξάμπελα βρίσκονται νοτιοανατολικά της Απολλωνίας και αποτελούν τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας των κεντρικών οικισμών της Σίφνου. Το χωριό έχει αναδείξει σημαντικές προσωπικότητες, όπως τον ποιητή και ακαδημαϊκό Αριστομένη Προβελέγγιο, τον παιδαγωγό Γεώργιο Βιώνη, τον αγιογράφο Ιωάννη και τον ζωγράφο Νικόλαο Μαρούλη, καθώς και τον λόγιο και αγωνιστή Νικόλαο Χρυσογέλο.

Μερικά από τα αξιοθέατα του οικισμού είναι οι εκκλησίες του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου και τα ερείπια του “Μαύρου Πύργου”, ενός από τους πιο γνωστούς και επιβλητικούς πύργους του νησιού, που μαρτυρούν την αρχαία οχυρωματική ιστορία του νησιού.

Ακόμη, η Μονή της Παναγίας Βρυσιανής, που χτίστηκε το 1624, λειτουργεί και ως Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης, όπου εκτίθενται πολλά βυζαντινά αντικείμενα. Μερικά από αυτά είναι το διασωθέν Ευαγγέλιο του 1796, λειψανοθήκες, εξαπτέρυγα, ιερά σκεύη, άμφια και εικόνες, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της θρησκευτικής και καλλιτεχνικής παράδοσης του τόπου. Στις 8 Σεπτεμβρίου εορτάζονται τα γενέθλια της Θεοτόκου στη Μονή, όπου μετά τη θεία λειτουργία, προσφέρεται παραδοσιακό φαγητό, συνήθως ρεβιθάδα ή κρέας με μακαρόνια και ακολουθεί γλέντι με σιφνέικη μουσική, διατηρώντας ζωντανή την τοπική παράδοση.

Κάθε χρόνο, έξι με οκτώ Σεπτεμβρίου, η Σίφνος φιλοξενεί το Φεστιβάλ Κυκλαδικής Γαστρονομίας “Νικόλαος Τσελεμεντές”, έναν σημαντικό θεσμό αφιερωμένο στην κυκλαδίτικη γαστρονομία. Η διοργάνωση συγκεντρώνει επισκέπτες και εκπροσώπους από όλα τα νησιά των Κυκλάδων, προβάλλοντας την τοπική κουζίνα και τιμώντας τη μνήμη του μεγάλου Σιφνιού αρχιμάγειρα που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ελληνική μαγειρική.

  • Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

    Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

Τελευταία άρθρα