Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
,

Σαν σήμερα 07/07 στα Ανώγεια Ρεθύμνου

Με αφορμή την ημέρα γέννησης του τραγουδιστή Νίκου Ξυλούρη, ανακαλύπτουμε το έργο του και τον τόπο γέννησής του, τα Ανώγεια Ρεθύμνου

Σαν σήμερα, το 1936 γεννήθηκε στα Ανώγεια Ρεθύμνου ο Νίκος Ξυλούρης, ο σπουδαίος τραγουδιστής και δεξιοτέχνης της κρητικής λύρας, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διατήρηση και προβολή της κρητικής παραδοσιακής μουσικής.

Τα παιδικά του χρόνια πέρασαν δύσκολα, καθώς σε ηλικία πέντε ετών βίωσε τη γερμανική κατοχή, όταν στις 13 Αυγούστου του 1941 οι Γερμανοί πυρπόλησαν το χωριό του. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να εγκατασταθούν ως πρόσφυγες στην κοιλάδα του Μυλοποτάμου, επιστρέφοντας στα Ανώγεια τρία χρόνια αργότερα, μετά την απελευθέρωση.

Γεννημένος σε οικογένεια με βαθιές μουσικές ρίζες και πολλούς λυράρηδες από μικρή ηλικία αναδείχθηκε το ταλέντο και η αγάπη του για τη μουσική. Παρότι, ο πατέρας του αρχικά διαφωνούσε με την ενασχόλησή του με τη μουσική, ο δάσκαλός του, που διέκρινε το ταλέντο του, κατάφερε να τον πείσει. Έτσι, σε ηλικία μόλις δέκα ετών, ο Νίκος Ξυλούρης απέκτησε την πρώτη του λύρα και άφησε το σχολείο, έχοντας ολοκληρώσει μόνο την Γ΄ Δημοτικού. Μετά από περίπου ενάμιση χρόνο μαθητείας κοντά στον λυράρη Λεωνίδα Κλάδο, άρχισε να εργάζεται ως μουσικός, παίζοντας σε γάμους, βαπτίσεις και διάφορες γιορτές σε ολόκληρη την Κρήτη.

Αργότερα, το 1953, σε ηλικία 17 ετών, ο τραγουδιστής μετακόμισε στο Ηράκλειο κι εργάστηκε σε μουσικό κέντρο. Ήρθε σε επαφή τόσο με τα δημοφιλή μουσικά είδη της εποχής, όπως το ταγκό, το βαλς, η ρούμπα και η σάμπα, όσο και με την επιφυλακτικότητα καταξιωμένων λυράρηδων. Χάρη στη στήριξη των φίλων του, που διοργάνωναν γλέντια στα οποία συμμετείχε, άρχισε σταδιακά να γίνεται γνωστός και να κερδίζει την εκτίμηση του κοινού.

Κατά τη διάρκεια μίας από τις πολλές γιορτές που συμμετείχε, γνώρισε την Ουρανία Μελαμπιανάκη, την οποία ερωτεύτηκε αμέσως. Για περίπου έναν χρόνο της τραγουδούσε καντάδες κάθε βράδυ κάτω από το παράθυρό της, παρόλο που δεν είχαν γνωριστεί. Οι κοινωνικές διαφορές ανάμεσα στις οικογένειές τους δυσκόλεψαν τη σχέση τους, γι’ αυτό αποφάσισαν να φύγουν μαζί και να παντρευτούν κρυφά στις 21 Μαΐου του 1958. Από τον γάμο τους απέκτησαν δύο παιδιά, τον Γιώργη και τη Ρηνιώ.

Βασικός στόχος της μουσικής του πορείας ήταν να γνωρίσει ο κόσμος την κρητική μουσική, πέρα από τα όρια της Κρήτης. Τον Νοέμβριο του 1958 ηχογράφησε τον πρώτο του δίσκο, με τίτλο “Μια μαυροφόρα που περνά”. Το 1966, το ελληνικό κράτος επέλεξε τον Νίκο Ξυλούρη να εκπροσωπήσει τη χώρα σε έναν διαγωνισμό δημοτικής μουσικής στο Σαν Ρέμο της Ιταλίας, όπου κατάφερε να κερδίσει το πρώτο βραβείο.

Τον Απρίλιο του 1969 ο Νίκος Ξυλούρης πραγματοποίησε την πρώτη του εμφάνιση στην Αθήνα, όπου η παρουσία του ενθουσίασε το κοινό. Στη συνέχεια κυκλοφόρησε ο δίσκος που ήταν αφιερωμένος στα “Ριζίτικα” της Κρήτης, μια σημαντική δουλειά για την οποία τιμήθηκε με βραβείο από τη Γαλλική Ακαδημία Σαρλ Κρος.

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, η φωνή του Νίκου Ξυλούρη έγινε σύμβολο ελπίδας και ελευθερίας, ερμηνεύοντας τόσο τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου, όσο και παραδοσιακά κρητικά τραγούδια, όπως το “Πότε θα κάνει ξαστεριά” και τα “Αγρίμια κι αγριμάκια μου”. Ακολούθησαν συνεργασίες και νέες μουσικές δημιουργίες, όπως οι κύκλοι τραγουδιών του Γιάννη Μαρκόπουλου “Ιθαγένεια” και “Στρατής ο θαλασσινός”, αλλά και συνεργασίες με δημιουργούς, όπως ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Χριστόδουλος Χάλαρης και ο Χρήστος Λεοντής.

Το καλοκαίρι του 1973 ο Νίκος Ξυλούρης έκανε την πρώτη του εμφάνιση στο θέατρο, συμμετέχοντας στην παράσταση “Το μεγάλο μας τσίρκο”, που ανέβασαν η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος στο θέατρο “Αθήναιον”. Μέσα από τα τραγούδια και τα μηνύματα της παράστασης εκφράστηκε το έντονο πολιτικό κλίμα της εποχής, λίγο πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Στα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, ο Νίκος Ξυλούρης ηχογράφησε τα “Αντιπολεμικά” τραγούδια των Λίνου Κόκοτου και Δημήτρη Χριστοδούλου, καθώς και ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη μελοποιημένα από τον Ηλία Ανδριόπουλο. Δεν άφησε ποτέ την κρητική μουσική, ενώ ερμήνευσε και λαϊκά τραγούδια του Στέλιου Βαμβακάρη. Με τραγούδια όπως ο “Αργαλειός”, το “Φιλεντέμ”, ο “Πραματευτής” και το “Μεσοπέλαγα αρμενίζω”, η χαρακτηριστική φωνή του παρέμεινε δυνατή και αγαπητή στο κοινό.

Συνέχισε να τραγουδά, όμως σύντομα η ζωή του θα του επιφύλασσε μια δοκιμασία. Τα ξημερώματα 8ης Φεβρουαρίου, ο Νίκος Ξυλούρης έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία μουσική παρακαταθήκη.

Ανώγεια Ρεθύμνου

Τα Ανώγεια, o ιστορικός και πολιτιστικά πλούσιος τόπος στην καρδιά της Κρήτης, είναι χτισμένος στις πλαγιές του Ψηλορείτη. Η πλειοψηφία των κατοίκων ασχολείται διαχρονικά με την κτηνοτροφία, αφού το 65% της έκτασής της χρησιμοποιείται για κτηνοτροφικές δραστηριότητες, ενώ οι γεωργικές εκτάσεις είναι περιορισμένες. Πριν από πενήντα χρόνια, οι κτηνοτρόφοι περνούσαν τους καλοκαιρινούς μήνες στα “αόρια”, οι ορεινές και ημιορεινές εκτάσεις και τον χειμώνα στα “χειμαδιά”, οι πεδινές ή παραθαλάσσιες περιοχές, ακολουθώντας τις ανάγκες των κοπαδιών τους. Στα Μιτάτα, τα στρατιωτικά καταλύματα του Ψηλορείτη, παρέμεναν πολλές φορές για εβδομάδες ή ακόμη και για περισσότερο από έναν μήνα χωρίς να επιστρέψουν στο χωριό.

Η ευρύτερη περιοχή των Ανωγείων αποτελεί έναν τόπο με ιστορική και πολιτιστική αξία, καθώς παρουσιάζει ανθρώπινη παρουσία από τη Μινωική Εποχή έως και σήμερα. Παρόλο που η περιοχή κατοικείται εδώ και πολλούς αιώνες, δεν έχει προσδιοριστεί με απόλυτη ακρίβεια η εποχή, κατά την οποία δημιουργήθηκε ο πρώτος οικισμός των Ανωγείων. Παρά το μεγάλο υψόμετρο, τις δύσκολες κλιματικές συνθήκες και τις περιορισμένες δυνατότητες καλλιέργειας, η περιοχή του Ψηλορείτη διαθέτει πλήθος αρχαιολογικών θέσεων μεγάλης σημασίας. Σε υψόμετρο άνω των 900 μέτρων βρίσκονται μνημεία, όπως το Ιδαίον Άντρο και το Μινωικό Μέγαρο της Ζωμίνθου, αλλά και άλλες αρχαιολογικές θέσεις στο οροπέδιο της Νίδας και την ευρύτερη περιοχή.

Σύμφωνα με την παράδοση, οι απαρχές της κρητικής μουσικής συνδέονται με τη γέννηση του Δία, του θεού της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, στο Ιδαίον Άντρο, στο οροπέδιο της Νίδας. Ο μύθος αναφέρει ότι η γέννησή του συνοδεύτηκε από τους χορούς των Κουρητών, οι οποίοι χτυπούσαν τις ασπίδες τους, ώστε να καλύψουν το κλάμα του βρέφους και να μην το ακούσει ο πατέρας του, ο Κρόνος. Η μουσική παράδοση των Ανωγείων και γενικότερα της Κρήτης έχει βαθιές ρίζες στην αρχαία ελληνική και τη βυζαντινή μουσική, ενώ παράλληλα έχει επηρεαστεί από τα πολιτισμικά στοιχεία της Ανατολικής Μεσογείου. Αποτελεί έναν ζωντανό δεσμό ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, διατηρώντας χαρακτηριστικά που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Η μακρόχρονη παράδοση των Ανωγείων συνεχίζεται και μέσα από την παραδοσιακή υφαντική τέχνη, η οποία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παραγωγικές δραστηριότητες της περιοχής. Ανάμεσα στα πιο γνωστά δημιουργήματα της κρητικής υφαντικής συγκαταλέγονται τα μάλλινα κιλίμια, οι πατανίες, οι “βούργιες”, δηλαδή τα πολύχρωμα σακίδια που χρησιμοποιούνταν τόσο σε κοινωνικές περιστάσεις, όσο και από τους βοσκούς για τη μεταφορά τροφίμων, καθώς και βαμβακερά ή λινά σεντόνια, πετσέτες και μεταξωτά ενδύματα. Ιδιαίτερη φήμη έχουν και τα ανωγειανά κεντήματα, τα οποία ξεχωρίζουν για τις πλούσιες χρωματικές τους συνθέσεις και τα θέματα που αντλούν έμπνευση από το φυσικό περιβάλλον, την καθημερινότητα των ανθρώπων, αλλά και τη μινωική και βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης.

Τα Ανώγεια αποτελούν έναν τόπο με βαθιές ρίζες στην ιστορία, την παράδοση και την μουσική, στην διάδοση της οποίας συνέβαλε ο Νίκος Ξυλούρης, ο “Αρχάγγελος της Κρήτης”. Ένας τόπος και ένας άνθρωπος που συνεχίζουν να συμβολίζουν την αυθεντικότητα, την παράδοση, την ελευθερία και τη δύναμη της κρητικής ψυχής.

Πηγή

  • Τεύχος 41 – Μάϊος 2026

    Τεύχος 41 – Μάϊος 2026

Τελευταία άρθρα