Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
, ,

Σαν σήμερα 27/04 στον Αβορίτη Δωρίδας

Με αφορμή την επέτειο θανάτου του Γιάννη Μακρυγιάννη, ανακαλύπτουμε το έργο και τον τόπο του, το χωριό Αβορίτης

Σαν σήμερα το 1864 έφυγε από την ζωή ο Γιάννης Μακρυγιάννης, μία από τις πιο σημαντικές μορφές της Ελληνικής Επανάστασης. Η ξεχωριστή θέση που διατηρεί μέχρι σήμερα στη συλλογική μνήμη οφείλεται κυρίως στα “Απομνημονεύματά” του, τα οποία εκδόθηκαν το 1907 από τον Γιάννη Βλαχογιάννη. Το έργο αυτό εξυμνήθηκε από τους λογοτέχνες της “γενιάς του ’30” ως κορυφαίο δείγμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ενώ ο Γιώργος Σεφέρης τον χαρακτήρισε ως τον σημαντικότερο πεζογράφο της εποχής.

Πιο συγκεκριμένα, το πραγματικό όνομα του Γιάννη Μακρυγιάννη ήταν Ιωάννης Τριαντάφυλλος, ενώ το προσωνύμιο “Μακρυγιάννης” το απέκτησε λόγω του ψηλού του αναστήματος. Γεννήθηκε το 1797 σε μια ορεινή και δύσβατη περιοχή της Δωρίδας, στο χωριό Αβορίτη, κοντά στο Λιδωρίκι. Τα παιδικά του χρόνια ήταν δύσκολα, καθώς μεγάλωσε χωρίς τον πατέρα του, Δημήτριο Τριαντάφυλλο, ο οποίος έχασε την ζωή του σε μάχη κατά των Οθωμανών στη Λιβαδειά.

Σε ηλικία επτά ετών δόθηκε ως ψυχογιός σε εύπορο έμπορο, ο οποίος τον μεταχειριζόταν σκληρά, ωθώντας τον σε πολύχρονες περιπλανήσεις, οι οποίες τον οδήγησαν στο σπίτι του συμπατριώτη του Αθανασίου Λιδωρίκη, που κατοικούσε στην Άρτα και είχε στενές σχέσεις με τον Αλή Πασά. Εκεί στράφηκε στο εμπόριο και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κατάφερε να αποκτήσει σημαντική περιουσία, όπως ακίνητα και χρήματα.

Αργότερα, το 1820 έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ενώ λίγο μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης συνελήφθη από τους Τούρκους στην Άρτα, από όπου κατάφερε σύντομα να αποδράσει και να ενταχθεί στο στρατιωτικό σώμα του οπλαρχηγού Γώγου Μπακόλα. Η αρχή της συμβολής του στον Επαναστατικό Αγώνα ήταν στη μάχη του Σταυρού, στις 4 Αυγούστου του 1821 και στην πολιορκία της Άρτας, 12 Νοεμβρίου με 4 Δεκεμβρίου του 1821. Στη συνέχεια σημαντική ήταν η δράση του σε πολλούς ακόμα αγώνες για την απελευθέρωση και την ένταξη περιοχών στην νεοσύστατη Ελλάδα.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1829, ξεκίνησε να συγγράφει τα «Απομνημονεύματά» του, όπως ο ίδιος αναφέρει, για να αποφεύγει άσκοπες συναναστροφές σε καφενεία και παρόμοια μέρη. Παρόλο που δεν είχε επίσημη μόρφωση, κατάφερε να δημιουργήσει ένα έργο με ιδιαίτερη δύναμη και αυθεντικότητα.

Από το 1833 εκλεγόταν δημοτικός σύμβουλος στην Αθήνα και τον Ιανουάριο του 1837, ως πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, πρότεινε την έκδοση ψηφίσματος για την παραχώρηση Συντάγματος από τον Όθωνα. Η ενέργεια αυτή είχε ως συνέπεια την απομάκρυνσή του από τη θέση του και τον κατ’ οίκον περιορισμό του, με εντολή του Άρμανσμπεργκ.

Έξι χρόνια αργότερα έλαβε ενεργό μέρος στην Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, η οποία υποχρέωσε τον Όθωνα της Ελλάδας να παραχωρήσει Σύνταγμα.

Στις 13 Απριλίου του 1852 κατηγορήθηκε για συνωμοσία κατά του Όθωνα και τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό, ενώ τον Μάρτιο του 1853 οδηγήθηκε σε δίκη και καταδικάστηκε σε θάνατο, με την ποινή του μετατρέπεται, στη συνέχεια, σε ισόβια κάθειρξη. Έναν χρόνο μετά, τον Σεπτέμβριο του 1854 έλαβε χάρη και αποφυλακίστηκε, ενώ δέκα χρόνια αργότερα έφυγε από την ζωή.

Αβορίτης

Ο τόπος γέννησης του Γιάννη Μακρυγιάννη, το χωριό Αβορίτης είναι χτισμένο στις πλαγιές της Αετοράχης, σε υψόμετρο 750 μέτρων, και περιβάλλεται από δάση με δρυς και καστανιές. Στην περιοχή υπάρχουν επίσης πουρνάρια, κουμαριές, αριές, μέλεγες, ακακίες και αιωνόβια πλατάνια, με θέα τις κορυφές της Γκιώνας, της Οίτης και των Βαρδουσίων, καθώς και μέρους της λίμνης του Μόρνου.

Η ίδρυση του χωριού δεν είναι γνωστή, καθώς χάθηκαν τα στοιχεία μαρτυρίας του, κατά την Τουρκοκρατία. Ιστορικά, το χωριό από το 1836 υπαγόταν στον Δήμο Αιγιτίου με την ονομασία Άβουρος, ενώ αργότερα, το 1869, αναφέρεται ως Άβορος, με το 1912 να αναγνωρίζεται επίσημα ως κοινότητα.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο αρχικός οικισμός βρισκόταν στη θέση Κυράσοβο, κοντά στον Μόρνο και στο σημερινό φράγμα, όπου διατηρούνται ακόμη ίχνη παλαιών κτισμάτων. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, όπως οι ισχυροί άνεμοι και η υγρασία, ανάγκασαν τους κατοίκους να μετακινηθούν στη σημερινή τοποθεσία, η οποία τους παρείχε καλύτερες συνθήκες ζωής και επάρκεια νερού, δημιουργώντας τον οικισμό του Αβορίτη.

Σύμφωνα με τους κατοίκους, υπάρχουν τρεις βασικές ερμηνείες για την προέλευσή του ονόματος του χωριού. Η πρώτη υποστηρίζει ότι προέρχεται από τη λέξη «βορός», που σημαίνει μαντρί για βοοειδή. Με το στερητικό «α-» θα σήμαινε έναν τόπο ακατάλληλο για μαντριά, κάτι που ταιριάζει με τη μορφολογία της περιοχής.

Η δεύτερη εκδοχή συνδέει το όνομα με το ρήμα βιβρώσκω, δηλαδή τρώω, από το οποίο προέρχεται η λέξη βορά, τροφή. Έτσι, βορός θα μπορούσε να σημαίνει αχόρταγος, και με το στερητικό “α-” να αποδίδεται ως χορτάτος. Η εκδοχή αυτή συνδέεται με το γεγονός ότι ο Άβορος διέθετε πέντε νερόμυλους και οι κάτοικοι είχαν επάρκεια σε ψωμί και κτηνοτροφικά προϊόντα, ήταν “χορτάτοι.

Ακόμη, το όνομα του χωριού συνδέεται με τη λέξη “βουρός”, που σημαίνει πέτρινο περίφραγμα για σταυλισμό βοοειδών, όπως αναφέρεται και σε σερβο-ελληνικό λεξικό. Η εκδοχή αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι ήδη από το 1836 το χωριό εμφανίζεται ως Άβουρος.

Το χωριό ξεχωρίζει και για την θρησκευτική κληρονομιά του χωριού με την παλαιά εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η οποία θεωρείται μετόχι της Μονής Βαρνάκοβας, η οποία πιθανότατα λειτουργούσε ως ένα είδος υπόγειου χώρου λατρείας, καθώς βρισκόταν χαμηλότερα από το έδαφος και η είσοδός της γινόταν μέσω 10–12 σκαλοπατιών.

Με την πάροδο του χρόνου κατεδαφίστηκε και ανεγέρθη στη θέση της η νέα εκκλησία, το 1898, χρησιμοποιώντας υλικά από το παλιό κτίσμα. Μάλιστα, ένα κομμάτι από τον παλαιό ναό, που ενσωματώθηκε στη νέα κατασκευή, φέρει δυσανάγνωστη την χαραγμένη χρονολογία “292”, η οποία πιθανότατα είναι το 1292. Ακόμη, το παλιό ξυλόγλυπτο τέμπλο της εκκλησίας, διατηρώντας μέχρι και σήμερα τα χρώματά του, μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε στα εξωκλήσια του Αγίου Ιγνατίου και του Αγίου Γεωργίου.

Στην περιοχή υπάρχουν επίσης τα εξωκλήσια της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, καθώς και ένα νεότερο στον λόφο της Αβορόραχης, αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία και τον Άγιο Αθανάσιο.

Την παραμονή και ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, στο χωριό πραγματοποιείται παραδοσιακό πανηγύρι στην κεντρική πλατεία του χωριού. Η γιορτή ολοκληρώνεται την δεύτερη ημέρα του Δεκαπενταύγουστου με ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, παραδοσιακά τραγούδια, ιδιαίτερους χορούς της περιοχής, όπως είναι ο πανωζέ, θεατρικές παραστάσεις με επίκαιρο περιεχόμενο, τον χορό του στολισμένου γαϊδάρου, καθώς και έθιμα όπως το τρίψιμο του πιπεριού και το σπάσιμο της κολοκύθας.

Η ζωή του Γιάννη Μακρυγιάννη και η ιστορία του τόπου του συνθέτουν μια κοινή αφήγηση που κρατά ζωντανή τη μνήμη του παρελθόντος. Ο Γιάννης Μακρυγιάννης, ως αγωνιστής του ’21, άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμα του στην εθνική μνήμη μέσα από τη δράση του και τα “Απομνημονεύματά” του, όπως και το χωριό του, με τη μακρά ιστορική του διαδρομή και τις ζωντανές παραδόσεις του, που διατηρεί μέχρι σήμερα.

  • Τεύχος 39 – Μάρτιος 2026

    Τεύχος 39 – Μάρτιος 2026

Τελευταία άρθρα