Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

,

Τρία ασυνήθιστα αποκριάτικα έθιμα σε ελληνικά χωριά

Τρία περίεργα αποκριάτικα έθιμα αναβιώνονται κάθε χρόνο σε ελληνικά χωριά.

Στα χωριά της Ελλάδας, η παράδοση ξέρει να κάνει.. σκανταλιές. Υπάρχουν έθιμα που κάνουν τον επισκέπτη να απορεί, να γελά ή και να αναρωτιέται πώς και γιατί ξεκίνησαν. Άλλοτε παράξενα, άλλοτε αστεία και άλλοτε απλώς απρόσμενα, αυτά τα έθιμα δίνουν χρώμα και ζωντάνια στην καθημερινότητα των χωριών. Πίσω όμως από το παιχνίδι και την ιδιαιτερότητά τους, κρύβονται ιστορίες, συμβολισμοί και η ανάγκη των ανθρώπων να κρατούν δεσμούς με το παρελθόν τους.

“Αλευρομουτζουρώματα“

Στο Γαλαξίδι το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας οι περισσότεροι κάτοικοι τριγυρνούν στην περιοχή αλευρωμένοι! Κι αυτό γιατί έχουν προηγηθεί τα αλευρομουτζουρώματα, κατά τα οποία οι ντόπιοι χωρίζονται σε ομάδες και πετούν η μία στην άλλη αλεύρι και χρωματιστή σκόνη.

Η ιστορία του εθίμου έχει τις ρίζες του πιθανότατα στη Βυζαντινή Εποχή, την περίοδο κατά την οποία οι παλιάτσοι των ιπποδρόμων έβαφαν τα πρόσωπά τους. Ακόμη, στην εποχή της ιστιοφόρου ναυτιλίας, το 1840 και μετά, η περίοδος των Αποκρεών και η Καθαρά Δευτέρα συνιστούσαν ιδιότυπες εθιμικές εορτές, καθώς ερχόταν η ώρα για γλέντι και ξεφάντωμα, λίγο πριν τον απόπλου των ναυτικών για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και όποιος δεν ήθελε να αλευρωθεί, έπρεπε να φέρει μουτζούρα ή σταυρό στο μέτωπο από βερνίκι παπουτσιών.

Μέχρι και σήμερα, το έθιμο του Αλευρομουτζουρώματος παραμένει αναλλοίωτο στο χρόνο και αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες, μικρούς και μεγάλους, που κάθε χρόνο συμμετέχουν ενεργά, με κέφι και χαρά.

“Μπουρανί“

Στον Τύρναβο, μετά τη βραδινή καρναβαλική παρέλαση της Κυριακής, τη Δευτέρα, ακολουθεί το “Μπουρανί”. Άνδρες και γυναίκες συγκεντρώνονται κοντά στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, όπου παρασκευάζουν μια αλάδωτη σούπα με σπανάκι, τσουκνίδα, ραδίκι και ξίδι, την οποία σερβίρουν στο τέλος του φαγητού, όταν το γλέντι φουντώνει. Οι αποκριάτικοι εορτασμοί είναι συνδεμένοι με την λατρεία του φαλλού, ως συμβόλου γονιμότητας και ευημερίας. Το έθιμο σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή προέρχεται από τις αρχαίες διονυσιακές τελετές, με την λατρεία και η περιφορά του φαλλού. Η δεύτερη εκδοχή αποδίδει την προέλευση στους Αρβανίτες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, το 1770, κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Όπως και ‘χει κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία προσφέρεται το «μπουρανί», μια αλάδωτη χορτόσουπα από τα πρώτα χόρτα της άνοιξης, φασολάδα και κρασί.

“Το κλέψιμο της νύφης“

Στα χωριά Μέρωμα και Μελιδώνι στην Κρήτη αναβιώνεται εδώ και τετρακόσια χρόνια “Το κλέψιμο της Νύφης” στην πλατεία του κάθε χωριού. Με τη συνοδεία λύρας και λαούτου παρελαύνουν οι έξι Αδελφοί με τη Νύφη, στην πλατεία του χωριού και στήνουν τον χορό! Οι Αδελφοί της Νύφης παροτρύνουν τους παρευρισκόμενους που συμβολίζουν τους Τούρκους, να χορέψουν. Πάνω στο κέφι κάποιοι από τους χορευτές προσπαθούν να κλέψουν την νύφη, αλλά εμποδίζονται από τους Αδελφούς της. Μετά και από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες η νύφη κλέβεται από δυο έγκριτους χωριανούς. Μετά από λίγο η νύφη επιστρέφει με εμφανή τα σημάδια της εγκυμοσύνης και κερνάει για τα καλορίζικα. Πάνω σε γάιδαρο κάνει την εμφάνιση του και ο Τούρκος δικαστής “Καουκάς” ή “Καντής”. Χαιρετάει το πλήθος που τον ζητωκραυγάζει, πηγαίνει προς τη νύφη και οδύρεται για την κατάσταση της. Η νύφη του λέει ότι αυτός είναι ο πατέρας, αλλά αυτός δεν το δέχεται. Μετά από πίεση της νύφης και ύστερα από κωμικοτραγικές καταστάσεις το παραδέχεται ότι αυτός είναι ο πατέρας του παιδιού και αποδεικνύεται ότι ο Τούρκος δικαστής είναι τελικά Έλληνας μεταμφιεσμένος σε Τούρκο.

Το έθιμο χρονολογείται από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όταν οι Οθωμανοί έβαζαν στο μάτι τις “Ρωμιές” και τις έκαναν γυναίκες τους. Πριν το γάμο, όμως, έπρεπε να εξεταστούν από Οθωμανό δικαστή, για να εξακριβωθεί η τιμιότητα τους. Οι κάτοικοι εκείνης της εποχής, θέλοντας να σατιρίσουν τους κατακτητές χωρίς αντίποινα, επινόησαν αυτό το δρώμενο.

Μέσα σε πολλά από αυτά τα δρώμενα, η γυναικεία μορφή βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο: άλλοτε ως σύμβολο γονιμότητας, άλλοτε ως νύφη, μητέρα ή αντικείμενο σάτιρας. Τα έθιμα αποτυπώνουν την κοινωνία της εποχής τους, με τις αντιλήψεις, τα στερεότυπα αλλά και τους συμβολισμούς της. Στη σύγχρονη ματιά, η παρουσία της γυναίκας σε αυτά τα δρώμενα μάς καλεί όχι μόνο να κατανοήσουμε το παρελθόν, αλλά και να αναστοχαστούμε τη θέση και τον ρόλο της σήμερα, μέσα από το πρίσμα του σεβασμού και της ισότητας.

Έτσι, όσο παράξενα ή αστεία κι αν φαίνονται, αυτά τα έθιμα θυμίζουν πως η παράδοση δεν είναι μόνο σοβαρή και επίσημη, αλλά ξέρει να γελά, να πειράζει και να εκπλήσσει, κουβαλώντας μαζί της τις αντιλήψεις κάθε εποχής. Και ίσως τελικά, μέσα από αυτές τις «περίεργες» συνήθειες των χωριών, να κρύβεται η πιο αυθεντική πλευρά της ελληνικής ψυχής, μαζί με τη διαρκή της εξέλιξη στον χρόνο.

  • Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

    Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

Τελευταία άρθρα