Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

,

«Εγώ και το Χωριό»: Ένα ονειρικό ταξίδι μνήμης και αγάπης

Το αριστούργημα του Marc Chagall για το χωριό του

Το «Εγώ και το Χωριό» (1911) του Marc Chagall (Μαρκ Σαγκάλ) αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της μοντέρνας τέχνης και εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. Ζωγραφισμένο λίγο μετά τη μετακόμισή του στο Παρίσι, το έργο λειτουργεί ως μια εικαστική αυτοβιογραφία, γεμάτη μνήμες από τη γενέτειρά του, το Βιτέμπσκ της σημερινής Λευκορωσίας. Πρόκειται για μια ελαιογραφία που δεν αφηγείται μια ιστορία με γραμμικό τρόπο· αντίθετα, ξεδιπλώνεται σαν όνειρο, όπου το παρελθόν, το παρόν και η φαντασία συνυπάρχουν στο ίδιο επίπεδο.

Η σύνθεση: Ένας κόσμος ανάποδος, μα πέρα για πέρα ανθρώπινος

Στο κέντρο της σύνθεσης δεσπόζει μια πράσινη ανδρική μορφή – συχνά ταυτισμένη με τον ίδιο τον καλλιτέχνη. Κρατά ένα ανθισμένο κλαδί, ενώ κοιτάζει κατάματα ένα ζώο – κατσίκα ή πρόβατο. Ανάμεσά τους σχηματίζεται μια νοητή γραμμή, που ενώνει τα βλέμματα ανθρώπου και ζώου.

Στο μάγουλο του ζώου διακρίνεται μια μικρότερη σκηνή αρμέγματος – μια κλασική εικόνα καθημερινότητας της υπαίθρου. Στο φόντο, τα σπίτια του χωριού πλαισιώνουν μια ορθόδοξη εκκλησία. Μια γυναίκα-βιολονίστρια εμφανίζεται ανεστραμμένη, ενώ ένας άνδρας κοντά της κρατά δρεπάνι, πηγαίνοντας στο χωράφι ή γυρίζοντας από αυτό.

Όλα μοιάζουν να υπακούν σε μια ονειρική λογική, όπου το πάνω γίνεται κάτω και το πραγματικό συναντά το φανταστικό, πάντα όμως μέσα από το πρίσμα της ρεαλιστικής καθημερινότητας του χωριού και των απλών πράξεων επιβίωσης που τη συγκροτούν. Το άρμεγμα, η καλλιέργεια της γης, η φροντίδα των ζώων, η παρουσία της εκκλησίας και της κοινότητας είναι βιωμένες εμπειρίες που μεταμορφώνονται σε εικόνες μνήμης και ονείρου.

Επιρροές και συμβολισμοί

Το έργο φέρει έντονες επιρροές από τον Κυβισμό, καθώς οι μορφές και τα επίπεδα τέμνονται και αλληλοδιαπλέκονται σε έναν ενιαίο χώρο. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα παραμένει λυρική και ποιητική, οργανώνοντας μια πυκνή γλώσσα συμβόλων με σαφείς αναφορές.

Η ευθεία που ενώνει το βλέμμα του άνδρα με εκείνο της κατσίκας δηλώνει τη βαθιά αλληλεξάρτηση ανθρώπου και ζώου, ιδιαίτερα σε μια κοινωνία όπου το ζώο αποτελεί βασική πηγή επιβίωσης. Το ανθισμένο κλαδί λειτουργεί ως σύμβολο ανανέωσης και ελπίδας, ενώ ο πετεινός παραπέμπει ευθέως στην αυγή, στην εγρήγορση και στο ξεκίνημα μιας νέας ημέρας.

Στο βάθος, η εκκλησία και τα σπίτια παραπέμπουν στην κοινότητα. Η θρησκευτική παρουσία στον πίνακα δεν λειτουργεί μόνο πνευματικά αλλά και κοινωνικά: είναι το σημείο συνάντησης, το κέντρο της συλλογικής ζωής. Η ανεστραμμένη βιολονίστρια εισάγει το στοιχείο της τέχνης και της πολιτισμικής έκφρασης μέσα σε έναν κόσμο μόχθου.

Μια ιστορία αγάπης: Ο Chagall και η Bella

Κεντρική μορφή στην προσωπική και καλλιτεχνική ζωή του Chagall υπήρξε η σύζυγός του, Bella Rosenfeld. Πολλοί μελετητές θεωρούν πως η γυναικεία μορφή του πίνακα παραπέμπει σε εκείνη – τη μούσα και αιώνια έμπνευσή του.

Πάνω από την πόλη και Ο περίπατος, Marc Chagall

Σε πολλά έργα του, οι ερωτευμένοι αιωρούνται πάνω από πόλεις και χωριά, αψηφώντας τη βαρύτητα. Η αγάπη στον Chagall δεν είναι γήινη και περιορισμένη· είναι δύναμη που ανυψώνει και μεταμορφώνει την καθημερινότητα σε ποίηση.

Και σήμερα, ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου, αυτή η εικόνα μας θυμίζει πως η αγάπη μας δίνει κουράγιο και πως είναι εκείνη που, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες, μας επιτρέπει να σηκωνόμαστε λίγο ψηλότερα – σαν να μπορούμε, έστω για μια στιγμή, να αιωρηθούμε πάνω από ό,τι μας βαραίνει.

Η γενέτειρα που δεν λησμονιέται

Παρότι γοητευμένος από την καλλιτεχνική πρωτοπορία του Παρισιού, ο Chagall δεν έπαψε ποτέ να επιστρέφει νοερά στο χωριό του. Το «Εγώ και το Χωριό» είναι ένας ύμνος στη γενέθλια γη, μια συγκινητική επιστροφή στις ρίζες.

Και για εμάς που προερχόμαστε, μεγαλώσαμε ή ζούμε ακόμη στα χωριά, ο πίνακας αυτός δεν είναι μια αφηρημένη καλλιτεχνική σύνθεση. Είναι μια εικόνα οικεία. Η πλατεία, τα ζώα, το καμπαναριό, οι γνώριμες στέγες. Ο Chagall δεν ζωγραφίζει απλώς έναν τόπο. Ζωγραφίζει τη σχέση με τον τόπο. Το αίσθημα ότι ανήκεις κάπου και ότι έχεις ρίζες και μνήμες από εκεί.

Ο Chagall δεν αποδρά από τη ζωή του χωριού· τη μεταμορφώνει. Και το όνειρο δεν ακυρώνει την πραγματικότητα – γεννιέται μέσα από αυτήν.

Πηγές: singulart.com, marcchagall.net, Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Νέας Υόρκης (moma.org)
Κείμενο: Νείρος Στέλιος

  • Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

    Τεύχος 37 – Ιανουάριος 2026

Τελευταία άρθρα