Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow

Σαν σήμερα 10/06 στο Δίστομο

Η σφαγή των αμάχων του Διστόμου από τις γερμανικές δυνάμεις το 1944

Η Σφαγή του Διστόμου αποτελεί ένα από τα βίαια γεγονότα της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1944 η μικρή κωμόπολη του Διστόμου της Περιφερειακής Ενότητας Βοιωτίας στη Στερεά Ελλάδα, χτισμένη στους πρόποδες του Παρνασσού, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας αιματηρής επιχείρησης αντιποίνων από μονάδες των Ες Ες. Μια επιχείρηση που έμεινε στην ιστορική μνήμη ως σύμβολο της ναζιστικής βίας κατά του άμαχου πληθυσμού.

Το πρωί της 10ης Ιουνίου του 1944, ο τότε λοχαγός των Ες Ες, Φριτς Λάουτενμπαχ που διοικούσε τον 2ο λόχο του 1ου τάγματος του 7ου τεθωρακισμένου συντάγματος της Ες Ες, έλαβε εντολή να κινηθεί από τη Λιβαδειά προς το Δίστομο, το Στείρι και το Κυριάκι για τον εντοπισμό ανταρτών στην περιοχή του Ελικώνα. Οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν και δύο επιταγμένα ελληνικά φορτηγά με στρατιώτες μεταμφιεσμένους σε χωρικούς ως προπομπό της φάλαγγας. Παράλληλα, άλλες γερμανικές δυνάμεις από την Άμφισσα κινήθηκαν προς το Δίστομο με στόχο να ενωθούν με την κύρια μονάδα.

Οι δυνάμεις αυτές συναντήθηκαν χωρίς να εντοπίσουν αντάρτες, πέρα από 18 παιδιά που κρύβονταν σε στάνες, από τα οποία έξι εκτελέστηκαν όταν προσπάθησαν να διαφύγουν. Στη συνέχεια οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και εκφοβίζοντας τους κατοίκους, έμαθαν για παρουσία ανταρτών στο Στείρι. Ο 2ος λόχος κινήθηκε προς την περιοχή, όπου στη θέση Λιθαράκι έπεσε σε ενέδρα ανταρτών του 11ου λόχου του 3ου τάγματος του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Από τον Καρακόλιθο και μετά σκοτώνουν πέντε και συλλαμβάνουν σαν ομήρους δώδεκα αγρότες,  ενώ θέριζαν. Ακολούθησε η μάχη του Στειρίου με εκατέρωθεν απώλειες, που ανάγκασε τους Γερμανούς σε οπισθοχώρηση.

Ο επικεφαλής λοχαγός Φριτς Λάουτενμπαχ, αναλαμβάνει την επιχείρηση αντιποίνων, εκτελώντας την διαταγή του Χάνς Ζάμπελ, περί πλήρους εξόντωσης. Ο 2ος λόχος του 8ου Συντάγματος της 4ης Αστυνομικής Τεθωρακισμένης Μεραρχίας Γρεναδιέρων των Ες Ες προχώρησε στη σφαγή των κατοίκων που βρίσκονταν στο χωριό. Οι επιθέσεις ήταν βίαιες και στόχευαν σε άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένους και παιδιά. Σύμφωνα με μαρτυρίες, δολοφονήθηκε ακόμη και ο ιερέας του χωριού, ενώ υπήρξαν θύματα ανάμεσα σε βρέφη και γυναίκες.

Η καταστροφή σταμάτησε μόνο όταν έπεσε η νύχτα, όπου οι στρατιώτες επέστρεψαν στη Λιβαδειά, αφού πυρπόλησαν τα σπίτια του χωριού. Κατά την επιστροφή τους συνέχισαν να σκοτώνουν αμάχους που συναντούσαν στον δρόμο. Οι νεκροί στο Δίστομο ανήλθαν στους 228, από τους οποίους 117 ήταν γυναίκες και 111 άνδρες. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και 53 παιδιά ηλικίας κάτω των 16 ετών.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, το Ελληνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου εντόπισε τον υπεύθυνο της σφαγής, τον Χανς Ζάμπελ, ο οποίος είχε διαφύγει στο Παρίσι και είχε ήδη συλληφθεί. Οι γαλλικές αρχές τον παρέδωσαν στην Ελλάδα, όπου και τέθηκε υπό κράτηση.

Τον Αύγουστο του 1949 παραδέχτηκε το μέγεθος των γερμανικών εγκλημάτων στο Δίστομο, υποστηρίζοντας την εκτέλεση εντολών από ανωτέρους του. Ενώ βρισκόταν ήδη προφυλακισμένος, εκδόθηκε προσωρινά στη Δυτική Γερμανία για άλλη υπόθεση, όμως δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα για να δικαστεί για τις πράξεις του.

Η Σφαγή του Διστόμου παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ιστορίας της Κατοχής στην Ελλάδα και ένα διαχρονικό σύμβολο της βίας κατά των αμάχων στον πόλεμο. Η μνήμη των θυμάτων τιμάται κάθε χρόνο, υπενθυμίζοντας εξακολουθεί την ανάγκη να μη λησμονηθούν, ώστε να διασφαλιστεί πως παρόμοια γεγονότα δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον.

Σήμερα, το Δίστομο είναι μια σύγχρονη κωμόπολη της Βοιωτίας με έντονη ιστορική μνήμη και ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα. Η περιοχή διαθέτει πλούσιο φυσικό περιβάλλον, αρχαιολογικά μνημεία και παραδοσιακά στοιχεία που αναδεικνύουν τη μακρά ιστορική της διαδρομή που ξεπερνά τα 3.500 χρόνια.

Στην αραχειότητα αναφέρεται ως Άμβροσσο από τον Παυσανία, το όνομά του ήρωα Αμβρόσσου, που συνδέεται με τη σημασία “αθάνατος” (α + βροτός), όπως και η λέξη “αμβροσία”, το ποτό των θεών. Η περιοχή εμφανίζεται επίσης σε πηγές με παραλλαγές του ονόματος, όπως Άμφρυσσος και Άμβρυσσος. Μεταξύ της φραγκοκρατίας και της τουρκοκρατίας φαίνεται να καθιερώνεται σταδιακά η νέα ονομασία “Δίστομο”, πιθανότατα λόγω των διπλών στομίων (εξόδων) που είχαν ορισμένα πηγάδια στο κέντρο της περιοχής.

Χαρακτηριστικό είναι το Καστρί, στην κορυφή του Διστόμου, που διατηρεί κατάλοιπα προϊστορικού πελασγικού φρουρίου. Έχει μήκος περίπου 800 μέτρα και πλάτος 2,5 μέτρα, στο εσωτερικό του σώζονται ερείπια παλιού οικισμού και έξω από τα νότια τείχη υπάρχει τάφος που χρονολογείται από την πελασγική περίοδο.

Η Ακρόπολη του Μεδεώνος περιλαμβάνει έναν θολωτό τάφο που χρονολογείται περίπου μεταξύ 1400 και 1500 π.Χ.. Σήμερα διασώζεται σημαντικό τμήμα του ισχυρού φρουριακού της συγκροτήματος, ενώ ευρήματα από τις ανασκαφές του 1910 και του 1962 εκτίθενται στα μουσεία των Δελφών και της Χαιρώνειας.

Ακόμη, στην περιοχή υπάρχουν εξωκλήσια, χτισμένα με παραδοσιακή λιθοδομή, όπως η εκκλησία της Παναγίας και του Προφήτη Ηλία στο κέντρο του Διστόμου. Χαρακτηριστικό είναι το εξωκλήσι του Αγίου Μάμμα, πίσω από τον βράχο “Βαγένι”, που είναι χτισμένο σε φυσική σπηλιά, με σταλακτίτες. Σύμφωνα με μαρτυρίες, εκεί βρήκαν καταφύγιο επιζώντες της σφαγής, που διέφυγαν από το Διάσκελο.

Στο πέρασμα του Καρακόλιθου, κοντά στη Λιβαδειά, υπάρχει σύγχρονο μνημείο αφιερωμένο στους 134 πατριώτες που εκτελέστηκαν εκεί τον Απρίλιο του 1944, καθώς και το Μαυσωλείο Διστόμου στο λόφο Κάναλες, προς τιμήν των σφαγιασθέντων αμάχων στις 10 Ιουνίου 1944.

Πηγή

  • Τεύχος 40 – Απρίλιος 2026

    Τεύχος 40 – Απρίλιος 2026

Τελευταία άρθρα