Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
, ,

Το προζύμι της χρονιάς: Η παράδοση που συνδέθηκε με τη γιορτή του Σταυρού

Η 14η Σεπτεμβρίου σηματοδοτεί την παρασκευή του νέου προζυμιού, με βασιλικό και αγιασμό από την εκκλησία

Η 14η Σεπτεμβρίου, ημέρα της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, για τις παλιότερες γενιές πέρα από μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή, αποτελούσε ένα χρονικό ορόσημο για την έναρξη μιας νέας περιόδου στις αγροτικές εργασίες. Συνδεόταν με την προετοιμασία για τη νέα σπορά, ενώ σε διάφορες παραδόσεις συναντάται και η ευλογία των σπόρων που προορίζονταν για τα χωράφια. Την εορταστική αυτή ημέρα ξεκινούσε και ο νέος κύκλος για το ψωμί της οικογένειας, μέσα από το παραδοσιακό “προζύμι του Σταυρού” ή “προζύμι της χρονιάς”.

Η σύνδεση του βασιλικού με τη γιορτή προέρχεται από την εκκλησιαστική παράδοση για την εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη. Σύμφωνα με αυτή, στο σημείο όπου βρέθηκε ο Σταυρός φύτρωνε βασιλικός. Για τον λόγο αυτό το φυτό συνδέθηκε στενά με την εορτή και χρησιμοποιείται κατά την τελετή του Αγιασμού. Μετά τη λειτουργία, οι πιστοί έπαιρναν κλωνάρια από τον ευλογημένο βασιλικό στο σπίτι, όπου μπορούσαν να τα φυλάξουν στο εικονοστάσι ή να τα χρησιμοποιήσουν σε διάφορες παραδοσιακές ευλογίες.

Σε πολλές περιοχές ο βασιλικός είχε και έναν ακόμη ρόλο, καθώς αποτελούσε βασικό στοιχείο για την παρασκευή του νέου προζυμιού. Το προζύμι παρασκευαζόταν και διατηρούνταν για τα επόμενα ζυμώματα, ενώ ένα μικρό κομμάτι κρατούνταν κάθε φορά στην άκρη, ώστε να αποτελέσει τη βάση για το επόμενο ψωμί. Ο τρόπος παρασκευής, ωστόσο, δεν ήταν ίδιος σε όλη την Ελλάδα.

Κατάλακκο Λήμνου

Σύμφωνα με λαογραφική καταγραφή του Γεωργίου Μέγα, οι νοικοκυρές πήγαιναν στην εκκλησία με ένα “κουμάρ’”, δηλαδή ένα πήλινο δοχείο γεμάτο νερό. Τα δοχεία τοποθετούνταν στον ναό για να αγιαστεί το νερό και στη συνέχεια μεταφέρονταν στα σπίτια για την παρασκευή του νέου προζυμιού. Μάλιστα, την τελευταία εβδομάδα πριν από τη γιορτή οι γυναίκες φρόντιζαν να χρησιμοποιήσουν όσο παλιό προζύμι τους είχε απομείνει, ώστε την ημέρα του Σταυρού να ξεκινήσουν από την αρχή με το αγιασμένο νερό.

Κορώνη, Πύλος

Στην Κορώνη και την Πύλο συναντάται μια διαφορετική εκδοχή. Οι γυναίκες έφερναν από την εκκλησία ένα κλωνάρι βασιλικού και το τοποθετούσαν πάνω στο ζυμάρι που είχαν ήδη ετοιμάσει. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, μέχρι την επόμενη ημέρα το ζυμάρι είχε φουσκώσει και είχε μετατραπεί σε προζύμι.

Χωριά Πηλίου

Στο Πήλιο, το κλωνάρι του βασιλικού που είχε χρησιμοποιηθεί στη γιορτή του Σταυρού έμπαινε σε νερό για τρεις ημέρες. Στη συνέχεια το νερό ζεσταινόταν ελαφρά και ανακατευόταν με αλεύρι. Την επόμενη ημέρα προστίθεντο ξανά αλεύρι και νερό και συνεχιζόταν το ανάπιασμα, μέχρι να δημιουργηθεί το προζύμι που θα κρατούσαν για τα επόμενα ψωμιά.

Αργυράδες Κέρκυρας

Στις Αργυράδες της Κέρκυρας, το έθιμο συνδεόταν με το λεγόμενο “αμίλητο νερό”. Οι γυναίκες έπαιρναν τον βασιλικό από την εκκλησία και στη συνέχεια πήγαιναν στο πηγάδι για να πάρουν νερό, το οποίο έπρεπε να μεταφερθεί χωρίς να μιλήσουν. Με το νερό αυτό, μαζί με αλεύρι και τον βασιλικό, ξεκινούσαν την παρασκευή του νέου προζυμιού, χωρίς να χρησιμοποιήσουν κομμάτι από το παλιό.

Το “προζύμι του Σταυρού” με τον βασιλικό, τον αγιασμό και το νέο προζύμι αποτελούσαν στοιχεία ενός εθίμου που συμβόλιζε την ανανέωση και το πέρασμα από τον παλιό στον νέο κύκλο. Από τη μία χρονιά στην άλλη, το ψωμί, το προζύμι και ο βασιλικός συνέδεαν την καθημερινότητα του σπιτιού με τη θρησκευτική παράδοση, κρατώντας ζωντανή μια συνήθεια που περνούσε από γενιά σε γενιά.

  • Τεύχος 45 – Σεπτέμβριος 2026

    Τεύχος 45 – Σεπτέμβριος 2026

Τελευταία άρθρα