Συνδρομή

horiatika.press@gmail.com

ΒΟΥΝΑ (1920 x 100 px) (1)
previous arrow
next arrow
BOYNA (1920×500)
previous arrow
next arrow
, ,

Βυζαντινό Κάστρο Ζίχνας: Η εξέλιξή του στον χρόνο

Το βυζαντινό μνημείο που μαρτυρά την ιστορική του αξία και τη στρατηγική σημασία της περιοχής

Το κάστρο της Ζίχνας αποτελεί ένα σημαντικό βυζαντινό οχυρωματικό συγκρότημα της περιοχής των Σερρών, χτισμένο πιθανότατα κατά τον 14ο αιώνα. Σήμερα τα κατάλοιπά του αποκαλύπτουν την παλαιά του ισχύ και την οχυρωματική του οργάνωση. Η θέση του στην κορυφή του λόφου μαρτυρά τη στρατηγική του σημασία, κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο.

Το κάστρο της Ζίχνας βρίσκεται περίπου 6 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Νέας Ζίχνης, στην κορυφή ενός από τους πρόποδες του Μενοικίου Όρους. Αν και εκτείνεται σε μεγάλη περιοχή, σήμερα σώζονται μόνο μερικά μέρη από αυτό. Ανεβαίνοντας τον χωματόδρομο που ξεκινά από το καλντερίμι κοντά στην Παλιά Ζίχνη, φτάνει κανείς στην κορυφή, όπου αποκαλύπτονται τα βυζαντινά τείχη του κάστρου.

Πιο συγκεκριμένα, τα τείχη στην κάτοψή τους σχηματίζουν ένα μακρόστενο, ακανόνιστο και τεθλασμένο περίγραμμα, με πολλά τμήματά του, κυρίως στην ανατολική πλευρά, να έχουν καταρρεύσει λόγω της συνεχούς διάβρωσης του εδάφους. Το κάστρο έχει υποστεί σημαντικές αλλοιώσεις, καθώς χρησιμοποιήθηκαν τα οικοδομικά υλικά του για την κατασκευή σπιτιών.

Ιστορικά, η Ζίχνα αποτελούσε σημαντική και εύρωστη πόλη της Μακεδονίας, η ύπαρξη της οποίας ανάγεται τουλάχιστον στον 12ο αιώνα, με την πρώτη βέβαιη γραπτή αναφορά. Το κάστρο της πιθανότατα κατασκευάστηκε κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ζίχνε, ο οποίος θεωρούνταν βασιλιάς των Σερρών, ίδρυσε το κάστρο κατά την αρχαιότητα και του έδωσε το όνομά του.

Το κάστρο χτίστηκε στις πλαγιές χαμηλού λόφου και προστατευόταν από φυσική τάφρο που έμοιαζε να είναι λαξευμένη στον βράχο. Στο βορειοδυτικό τμήμα του κάστρου βρίσκεται η μοναδική πύλη που σώζεται ακέραιη. Η τοιχοποιία του κάστρου αποτελείται από ακατέργαστες πέτρες και μικρά βότσαλα, ενώ τα τόξα έχουν κατασκευαστεί με τη χρήση ξυλότυπου και περιλαμβάνουν πλακοειδείς λίθους και πλίνθους. Στο σημείο αυτό το τείχος έχει πάχος περίπου 2,10 μέτρα, τα τόξα έχουν διάμετρο 2 μέτρων και ο περίδρομος πλάτος 1,50 μέτρου.

Ο ακριβής αριθμός των πυλών του κάστρου παραμένει άγνωστος, καθώς σήμερα διατηρούνται μόνο δύο. Ο πύργος της σωζόμενης πύλης φτάνει σε ύψος περίπου 5,50 μέτρων. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων της Ζίχνης, πάνω από το υπέρθυρο υπήρχε παλαιότερα επιγραφή με ελληνικά γράμματα, η οποία αφαιρέθηκε από τους Βούλγαρους κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πιθανολογείται ότι η επιγραφή αυτή ανέφερε τη χρονολογία ίδρυσης του κάστρου.

Στη νοτιοδυτική πλευρά του λόφου πιθανολογείται ότι υπήρχε και μια δεύτερη μικρότερη πύλη στο κάστρο. Μέχρι και σήμερα σώζονται τα θεμέλια ενός κυκλικού πύργου με αψιδωτή οροφή, καθώς και το μεγαλύτερο σωζόμενο τμήμα των τειχών, το οποίο ξεπερνά σε μήκος τα 100 μέτρα. Η συγκεκριμένη πύλη ταυτίζεται πιθανότατα με τη λεγόμενη “ζοντάν καπού”, δηλαδή τη “σκοτεινή πύλη”, όπως την αποκαλούσαν στα τουρκικά. Λίγο χαμηλότερα, στην ίδια πλευρά του λόφου, εντοπίζονται και άλλα κατάλοιπα που μαρτυρούν την έκταση και τη σημασία του οχυρωματικού συγκροτήματος.

Το οικοδομικό υλικό του τείχους αποτελείται από πλίνθους και λίθους, οι οποίοι προέρχονται από τις κοντινές κοίτες των χειμάρρων που κατεβαίνουν προς τον κάμπο των Σερρών. Στην περιοχή υπήρχε μέχρι και το 1932–33 η λίμνη του Αχινού ή Ταχινού, από την οποία διαμορφώθηκε το περιβάλλον της περιοχής.

Ακόμη, στη περιοχή του κάστρου εντοπίζονται πολλά ίχνη υδραυλικών εγκαταστάσεων, όπως κρήνες, αγωγοί, φρέατα και πηγάδια. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ορισμένες αρχαίες σαρκοφάγοι επαναχρησιμοποιήθηκαν ως γούρνες. Η ύδρευση του οικισμού γινόταν μέσω ενός υπόγειου δικτύου που συνδεόταν με τεχνική παροχής νερού που αναπτύχθηκε από τους Πέρσες τον 7ο αιώνα π.Χ..

Βορειοανατολικά της βορειοδυτικής πύλης εντοπίζονται τα ερείπια ενός δίχωρου κτίσματος χωρίς σωζόμενη οροφή. Το κτίριο αυτό έχει ερμηνευτεί ως δεύτερο χαμάμ της Ζίχνας, λόγω των αγωγών που διακρίνονται στους τοίχους του. Το κάστρο της Ζίχνας, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, δεν καταλήφθηκε εύκολα από τους Τούρκους, οι οποίοι το πολιορκούσαν για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Τελικά, κατάφεραν να το καταλάβουν διακόπτοντας την υδροδότηση της πόλης.

Στην περιοχή, κατά τη διάρκεια του χρόνου, παρατηρήθηκε πληθυσμιακή μείωση, λόγω επιδημιών πανώλης. Ο νεότερος οικισμός της Ζίχνας εγκαταλείφθηκε οριστικά μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Σήμερα στη περιοχή, πέρα από το κάστρο, διατηρούνται τρία ερειπωμένα σπίτια, καθώς και η ανακαινισμένη εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.

Το κάστρο της Ζίχνας, παρά τις φθορές του χρόνου και τις ανθρώπινες επεμβάσεις, διατηρεί μέχρι και σήμερα στοιχεία που μαρτυρούν την ιστορική του αξία. Η μελέτη των ερειπίων του προσφέρει πληροφορίες για την οργάνωση, τη λειτουργία και την εξέλιξη του οικισμού ανά τους αιώνες, αναδεικνύοντας τη σημασία του ως στρατηγικού και διοικητικού κέντρου της περιοχής.

Πληροφορίες από τον Αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Δ. Κετάνη, “Οδοιπορικό στο Βυζαντινό Κάστρο της Ζίχνας”

  • Τεύχος 40 – Απρίλιος 2026

    Τεύχος 40 – Απρίλιος 2026

Τελευταία άρθρα